Türk finans piyasasında tasarruf sahiplerinin en sık başvurduğu araçlardan biri olan vadeli mevduat, son aylarda faiz oranlarındaki aşağı yönlü hareketle yeni bir denge arıyor. Yaz aylarında yakalanan yüksek seviyelerin ardından bankaların sunduğu oranlarda belirgin bir normalleşme yaşanırken, bu değişim milyonlarca liralık birikimi olan yatırımcının aylık kazancına doğrudan yansıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın açıkladığı veriler, Türk lirası mevduat faizlerinin temmuz sonundan eylül başına kadar geçen sürede kayda değer bir düşüş kaydettiğini gösteriyor. Bu tablo, hem bankaların bireysel müşterilere uyguladığı oranları hem de vade sonunda elde edilen net getiriyi yeniden şekillendiriyor.
Merkez Bankası verilerine göre Türk lirası mevduat faizleri 24 Temmuz ile 4 Eylül tarihleri arasında 255 baz puan gerileyerek yüzde 44,4 seviyesine indi. Temmuz sonunda ağırlıklı ortalama oran yaklaşık yüzde 46,95 düzeyindeydi. Bu geri çekilme, bir milyon lirasını 32 gün vadeli mevduatta değerlendiren bir yatırımcının teorik net kazancını da aşağı çekti. Sözü edilen dönemde tamamı faize yatırılan anapara üzerinden hesaplandığında, 32 günlük net getiri yaklaşık 33 bin 958 liradan 32 bin 114 liraya geriledi. Başka bir ifadeyle faizlerdeki 2,55 puanlık düşüş, aynı büyüklükteki anaparanın aylık kazancını yaklaşık 1.844 lira azalttı.
Bireysel müşterilere bankaların sunduğu oranlar, ürün türü, vade ve kampanya şartlarına bağlı olarak değişiklik gösteriyor. 23-24 Eylül tarihli karşılaştırmalarda standart vadeli ürünlerde oranlar yaklaşık yüzde 38-39 bandında yer alırken, bazı günlük ve yeni müşteri ürünlerinde yüzde 42-44 aralığı görülüyor. Bu geniş yelpaze, aynı miktarda paranın bankadan bankaya ve üründen ürüne değişen kazançlar sağlamasına yol açıyor. Yatırımcının kararını yalnızca ilan edilen faiz oranına bakarak vermesi, bu nedenle gerçek getiriyi tam olarak yansıtmıyor.
Bir milyon liranın 32 günlük net kazancı, uygulanan faiz oranına göre birkaç bin lira değişebiliyor. Vadeli Türk lirası mevduatta altı aya kadar yüzde 17,5 oranında stopaj kesintisi yapıldığı göz önüne alınırsa, yıllık yüzde 38 faizle hesaplanan net getiri 27 bin 485 lira civarında oluyor. Faiz oranı yüzde 40’a yükseldiğinde kazanç 28 bin 932 liraya çıkıyor, yüzde 42 olduğunda ise 30 bin 378 liraya ulaşıyor. Faiz yüzde 44 olarak uygulandığında teorik net kazanç 31 bin 825 liraya kadar çıkıyor. Bu hesaplamalar, paranın tamamına faiz işletildiği varsayımıyla yapılıyor.
Aynı bir milyon lira için yıllık faiz oranındaki 6 puanlık fark, yalnızca 32 günlük vadede yaklaşık 4 bin 340 lira net kazanç farkına yol açıyor. Yüzde 38 faizle vade sonunda toplam para yaklaşık 1 milyon 27 bin 485 liraya yükselirken, yüzde 44 oranında yaklaşık 1 milyon 31 bin 825 liraya erişiyor. Bu sebeple mevduatta sadece yüksek görünen faiz oranına değil, oranın anaparanın ne kadarına uygulandığına ve kampanya şartlarına da dikkat etmek gerekiyor. Aynı faiz oranı, iki farklı üründe aynı net kazancı sağlamayabilir.
Getiride brüt faiz ile yatırımcının hesabına geçen net tutar birbirinden farklı. Vadeli Türk lirası mevduatta altı aya kadar faiz gelirinden yüzde 17,5 oranında stopaj kesintisi yapılıyor. Mesela bir milyon liraya yüzde 44 yıllık faiz uygulandığında 32 günlük brüt faiz yaklaşık 38 bin 575 lira olarak hesaplanıyor. Bu tutardan stopaj düşüldüğünde yatırımcının eline geçen net kazanç belirgin biçimde azalıyor. Vergi kesintisi, brüt getirinin yaklaşık altıda birini götürerek vade sonundaki toplam kazancı aşağı çekiyor.
Yüksek oranlı ürünlerde karşılaşılan bloke ve kampanya şartları, hesaplanan teorik kazancı pratikte değiştirebiliyor. Paranın tamamına faiz işletildiği varsayımı, bazı ürünlerde anaparanın belirli bir bölümüne yüksek oran uygulanması nedeniyle geçerliliğini yitiriyor. Yeni müşteri kampanyaları ve günlük vadeli seçenekler, cazip görünen oranların yanında ek koşullar barındırıyor. Tasarruf sahibinin vade sonunda eline geçecek gerçek tutarı görmek için ürün sözleşmesindeki koşulları ve stopaj kesintisini birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
